چکیده:
سیّد عبدالله پلیرری(حدود ۱۳۵۶-۱۲۷۰ق/ ۱۳۱۶-۱۲۳۳ش/ ۱۹۳۷-۱۸۵۴م) عالم، عارف و شاعر هورامی کردستان در دوره قاجار، آثار متعددی در زمینه‌های گوناگون اسلامی به زبان‌های فارسی و کردی دارد. صحیفه المنور از حمله آثار کردی هورامی او ترجمه‌گونه‌ای است از کتاب منهاج الطالبین امام نووی در فقه شافعی. پژوهش پیش‌رو ضمن گذری کوتاه بر فقه شافعی، کتاب منهاج الطالبین و زندگی سیّد عبدالله، به بررسی و ریشه‌یابی گرایش سیّد عبدالله به نگارش این کتاب و نیز تاثیر فقه شافعی بر ادبیات هورامی در دوره قاجار می‌پردازد.
کلیدواژه‌ها: هورامان، فقه شافعی، ادبیات هورامی، سیّد عبدالله بلبری، امام نووی
]]>چکیده:
ما در این مقاله،با رویکردی توصیفی به مطالعه اقسام و شرایط طلاق از دیدگاه فقه شافعی و حنفی خواهیم پرداخت . مسائل احوال شخصیه از جمله طلاق از امور مهم و زیربنایی هر جامعه می‌باشد و اسلام به خاطر ویژگی‌های آن احکام و مقررات خاصی برای آن وضع نموده است. به طور طبیعی با توجه به اختلاف قواعد و مقررات فقهی مذاهب اسلامی احکام و مقررات مربوط به احوال شخصیه در مذاهب مختلف نیز اختلاف پیدا می‌کند و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز این تفاوت را محترم شمرده و مطابق اصول ۱۲ و ۱۳ قانون اساسی ایرانیان غیرشیعه در احوال شخصیه (ازدواج، طلاق، ارث، وصیت) بر طبق مذاهب خودشان عمل می‌کنند و در انجام احکام و مقررات و مراسم مذهب خودشان آزادند.
عمل به این اصول قانون اساسی مستلزم این است که دادگاه‌ها و مراجع قضایی نیز براساس احکام و مقررات مذاهب در دعاوی آنها رسیدگی نمایند. از آنجا که قوانین موجود در مورد احوال شخصیه براساس فقه امامیه تنظیم شده و قضات نیز اطلاع تفصیلی از مقررات مذاهب غیرشیعی ندارند و قضات اهل سنت نیز غالباً با قواعد مذهب خویش آشنایی دارند، در عمل قضات برای رسیدگی به پرونده‌هایی که مربوط به احوال شخصیه اهل سنت می‌شود با مشکلاتی مواجه هستند و ناچار به ارجاع به مراکز و مجامع علمی اهل سنت و اخذ فتوای رسمی از آنها می‌شوند.این مقاله می کوشد تا در این مسیر گامی هرچند کوچک بردارد و شرایط اجرایی کردن اصل ۱۲ قانون اساسی را فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها: طلاق، احوال شخصیه، فقه شافعی، فقه حنفی
]]>چکیده:
مکاتب و مذاهب چهارگانه اهل سنت وجماعت، به خصوص دو مکتب مالکی و حنبلی در متن مجادلات اصحاب عقل و حدیث پدید آمدند. مکتب شافعی در باب جایگاه و اعتبار عقل و رای و حدیث در فهم دین واحکام شریعت ، نه به سبک و سیاق مکتب مدینه که مالک بن انس نماینده آن بود، به رای اعتباری فراوان داد، نه همانند مکتب حنبلی با انکار رهیافت های عقلی و دشمنی شدید با اصحاب عقل و رای ، بر اعتبار انحصاری حدیث اصرار ورزید . شافعی که در طی در وه تحصیلی و جستجوی گسترده برای آموختن و کشف راه و روش درست برای حصول به قواعد احکام نبوی، رنج زیستن در بادیه و سفر به شهرهای مختلف ، از حجاز تا عراق و از آنجا به مصر را برخود هموار کرده و پس از تلمذ در نزد مالک و احمد بن حنبل و شناخت عقاید معتزله، هر کدام از آنها را در وادی افراط و تفریط دیده بود، سرانجام مکتب میانه شافعی را که راهی میانه در میان افراط در اعتماد به رای توسط مالکیان و تفریط در انکار حجیت آن در نزد حنبلیان بود، برگزید و مکتب فقهی شافعی را پدید آورد.
کلیدواژه‌ها: اهل حدیث، مذاهب اهل‌سنّت، فقه شافعی، اهل رأی
]]>چکیده:
مطابق با اصل ۱۲ قانون اساسی و ماده واحده رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیرشیعه، ایرانی‌های پیرو مذهب شافعی می‌توانند در وصیت به‌عنوان یکی از مصادیق احوال شخصیه از قواعد و عادات مسلم و متداول مذهب خویش پیروی کنند. بدین‌جهت در خصوص وصیت در مواردی همچون، رعایت صحت یا بطلان وصیتی که موصی آن اقدام به خودکشی کرده یا وصیت شخص سفیه، وصیت برای وارث، صحت وصیت شخص بلاوارث در مازاد ثلث ترکه، همچنین وصیت شخص مریض‌الموت و ماهیت حقوقی وصایت و…که بین فقه شافعی با قانون مدنی اختلاف وجود دارد، محاکم موظف هستند نظر مشهور فقهای شافعی را مبنای عمل و انشای رای خود بدانند. مطالعه تطبیقی قوانین مصوبه در خصوص وصیت با فقه شافعی در اجرا کردن هرچه بهتر اصل ۱۲ قانون اساسی و ماده واحده رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیرشیعه در مورد ایرانی‌های شافعی مذهب کمک شایانی می‌کند. لذا در این پژوهش سعی شده است به وجوه متمایز فقه شافعی با قوانین مصوبه در بحث وصیت و ارکان آن که قابل اعمال در محاکم است اشاره کرد.
کلیدواژه‌ها: وصیت، احوال شخصیه، فقه امامیه، قانون مدنی، فقه شافعی
]]>چکیده:
مصلحت، وصفی مترتب بر حکم شرع، تشخیص صلاح از فساد و خیر از شر است. پیشینه طولانی مصلحت نزد شافعیه و امامیه، مطالعات تطبیقی را موجه می‌نماید. شافعیه مصلحت‌اندیشی را نوعی استدلال‌کردن دانسته و با گسترش دامنه قیاس هر نوع اجتهاد مبتنی بر مصلحت را پوشش داده‌اند. ایشان از ادراکات عقلی و تطابق مسائل نوین با ادله موجود، به اجتهاد به رأی، قیاس و استصلاح روی آوردند. امامیه ادراکات یقینی عقل را حجت دانسته، پیروی از آن را به مثابه احکام شرعی لازم دانستند. در هر دو مذهب عقل به عنوان ابزاری برای استنباط حکم حکومتی بر پایه مصلحت پذیرفته شده ولی در نوع کارکرد و کاربرد آن اختلاف وجود دارد. مصلحت نقش اساسی در دایره احکام حکومتی دارد، احکام حکومتی صدور و تنفیذشان منوط به مصلحت است، این احکام در حوزه مصلحت‌سنجی حاکم صادر می‌شوند و وصف دائمی‌بودن را ندارند.
کلیدواژه‌ها: مصلحت، فقه، عقل، استصلاح، حکم
]]>
چکیده:
یکی از مباحث مهم در عرصه ادله استنباط احکام در بین اندیشمندان اسلامی، حجیت سنت پیامبر و پذیرفتن یا نپذیرفتن اخبار آحاد است که در گذر زمان موافقان و مخالفان آنها دلایلی مطرح کرده اند. شافعی یکی از طرفداران حجیت سنت و اخبار آحاد در میان دانشمندان هم عصر خویش است که با اقامه استدلال هایی در تالیفاتش از جایگاه سنت دفاع کرده است. او با دلایلی از متون دینی و ادله عقلی، حجیت سنت را به صورت عام و حجیت خبر واحد را به صورت خاص بیان می کند و می گوید علاوه بر دلالت نصوص قرآنی بر حجیت سنت و بیان مجمل قرآن و تخصیص عموم آیات آن، در سنت احکامی سوای آنچه در قرآن آمده، وجود دارد که سنت زاید گفته می شود. این دیدگاه شافعی با دیدگاه برخی از اندیشمندان، از جمله شاطبی، به ظاهر همسویی ندارد. این مقاله استدلال مخالفان حجیت سنت و خبر آحاد در عصر شافعی و روزگار کنونی را می کاود. سپس دیدگاه شافعی را با توجه به ادله وی و با استناد به مفاد آیات و احادیث صحیح، درباره حجیت سنت بیان می کند و با استناد به متون دینی و تاریخی و با توجه به عملکرد صحابه، حجیت خبر واحد را با شروطی که وی می گوید بررسی می کند.
کلیدواژه‌ها: سنت، حجیت، خبر واحد، شافعی، سنت زائد
]]>چکیده:
در میان مسائل و موضوعات حقوق خانواده یکی از مباحث مهم و اساسی مبحث انحلال نکاح می‌باشد که شامل موضوع طلاق و فسخ نکاح است. اساتید و علمای محترم حقوق در مورد طلاق تالیفات متعددی دارند و بحث‌های مختلفی را در مورد علل و عوامل طلاق و راه‌های جلوگیری از این حلال مبغوض ارائه داده‌اند، اما در مورد فسخ نکاح کمتر به ارائه‌ی مطلب پرداخته و در مبحث انحلال نکاح این موضوع را به اجمال مورد بررسی قرار داده‌اند و به دلایل نامعلومی از توضیح و تبیین علل و عواملی که باعث ایجاد فسخ نکاح می‌شود خودداری کرده‌اند. در این تحقیق به بررسی فسح نکاح و مفهوم آن در حقوق ایران و همچنین موارد فسح نکاح در فقه شافعی پرداخته شده است.
کلیدواژه: انحلال، نکاح،طلاق، فسخ
]]>چکیده:
اقاله مطابق تعریف برگزیده، توافق متعاقدین بر رفع عقد قابل فسخ به اختیار است. آنگاه که انسان قدم به عرصه ی حیات اجتماعی گذاشت و عقود و قراردادها به عنوان وسایل تبادل و تعامل اقتصادی در روابط فی مابین اشخاص به وجود آمد، اقاله نیز به عنوان نماینده‌ی اراده‌ی مشترک متعاقدین جهت انحلال و ازاله‌ی عقدی که خود محصول همان اراده‌ی مشترک است، شناسایی گردید.
همه‌ی فقهای مالکی و شافعی بر وجود اقاله با استناد به احادیث نبوی صحّه گذاشته‌اند و موضوعیت آن را بیان نموده‌اند، لیکن در تعاریف و شرایط و ماهیت و آثار اقاله اختلاف نظر دارند. فقهای شافعی راجع به ماهیت اقاله اتفاق نظر دارند و جملگی اقاله را فسخ می‌دانند. ولی در میان
فقهای مالکی چنین اتفاقی دیده نمی‌شود، گروهی اقاله را فسخ تلقی کرده‌اند و گروهی که اکثریت آنان را دربر می‌گیرد، بالعکس آن را معامله‌ای دوباره و جدید دانسته‌اند. هر عقدی اقاله‌پذیر نیست و اقاله در عقودی که قابل فسخ باشند و با موافقت طرفین صحیح باشند جاری است؛ مانند: بیع و اجاره. ولی عقودی که به حق طرفین لازم نمی‌شود و به رغبت، علاقه و درخواست یکی از طرفین فسخ صورت گیرد، همچون نکاح و وقف اقاله‌پذیر نیستند و در فسخ و برهم‌زدن نکاح سبب خاصی را می‌طلبد.
مشروعیت اقاله را می‌توان از آیات قرآنی استدلال نمود و از عقل نیز استمداد کرد ولی فقها بیشتر به سنت نبوی بسنده کرده‌اند. با توجه به حدیث نبوی «مَنْ أقالَ مسلماً أقالَهُ اللهُ عثرته»(سجستانی، بی‌تا، ح ۳۴۶۰)، فقهای دو مذهب مالکی و شافعی حکم اقاله را ندب و سنت دانسته‌اند.
شافعیان که بر فسخ بودن اقاله معتقد هستند، برخی برآنند عقدی که فسخ شده و هیچ پیوندی فی‌مابین باقی نمانده چگونه می‌توان فسخ نمود. ولی جواب این است که اقاله‌ی فسخی نسبی است، نه مطلق؛ و می‌توان با اقاله‌ی دوباره به عقد اول برگشت. شرط فزونی و کاستی در فقه شافعی باطل است، ولی در فقه مالکی با رعایت اصول و شرایطی مبطل عقد نیست.
کلیدواژه‌ها: اقاله، فسخ، برهم زدن معامله، شافعی، مالکی
]]>
چکیده:
احکام پس از طلاق از موضوعات مبتلابه محاکم بوده ودر صورتی که متداعیین از اقلیت های مذهبی باشند قاضی بایستی براساس مذهب آنها اقدام به رسیدگی نماید ما در این مقاله،با رویکردی توصیفی به مطالعه احکام پس از طلاق از دیدگاه فقه شافعی و حنفی خواهیم پرداخت قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز این تفاوت را محترم شمرده و مطابق اصول ۱۲ و ۱۳ قانون اساسی ایرانیان غیرشیعه در احوال شخصیه (ازدواج، طلاق، ارث، وصیت) بر طبق مذاهب خودشان عمل می‌کنند و در انجام احکام و مقررات و مراسم مذهب خودشان آزادند.
عمل به این اصول قانون اساسی مستلزم این است که دادگاه‌ها و مراجع قضایی نیز براساس احکام و مقررات مذاهب در دعاوی آنها رسیدگی نمایند. از آنجا که قوانین موجود در مورد احوال شخصیه براساس فقه امامیه تنظیم شده و قضات نیز اطلاع تفصیلی از مقررات مذاهب غیرشیعی ندارند و قضات اهل سنت نیز غالباً با قواعد مذهب خویش آشنایی دارند، در عمل قضات برای رسیدگی به پرونده‌هایی که مربوط به احوال شخصیه اهل سنت می‌شود با مشکلاتی مواجه هستند و ناچار به ارجاع به مراکز و مجامع علمی اهل سنت و اخذ فتوای رسمی از آنها می‌شوند.این مقاله می کوشد تا در این مسیر گامی هرچند کوچک بردارد و شرایط اجرایی کردن اصل ۱۲ قانون اساسی را فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها: طلاق، احوال شخصیه، فقه شافعی، فقه حنفی
]]>چکیده:
بر اساس نظریه بینامتنیت، هر متن ادبی، آگاه یا ناخودآگاه، زایش و بازخوانشی از آثار ادبی پیش از خود یا معاصر با خود است. نهج‌البلاغه از هنگام ظهور تاکنون، همواره به عنوان یکی از منابع مهم و کلیدی ادبای عرب به شمار می‌رود. محمد بن ادریس شافعی از عالمان و فقیهان قرن دوم هجری و پیشوای مذهب شافعی است که بسیاری از مفاهیم حکمی و اخلاقی را به لباس نظم درآورده است. وی با توجه به عشق و ارادتش به علی(ع) که از یکسو قافله‌سالار شعر و ادب بوده و از دیگرسو وامدار حکمت الهی و قرآنی است، سخنان حکیمانه‌ی آن حضرت را در لایه‌های اشعار خود جا داده است. در این پژوهش به روش تحلیلی-توصیفی و با استقراء الفاظ و مضامین گهربار نهج‌البلاغه، ضمن بررسی اشکال مختلف اثرپذیری امام شافعی از کلام امام علی(ع)، نشان می‌دهیم که وی علاوه بر ارادت و اخلاص ویژه به ساحت آن امام(ع)، مانند بسیاری دیگر از ادیبان و شاعران عرب و ایرانی، سیراب ازچشمه‌ی زلال حکمت‌های آن حضرت شده است. یافته‌های این پژوهش گویای آن است که در دیوان شافعی و نثر وی، انواع مختلفی از اثرپذیری تصویری، لفظی و معنایی از نهج‌البلاغه به چشم می‌خورد.
کلیدواژه‌ها: امام علی، امام شافعی، نهج‌البلاغه، حکمت، شعر عربی
]]>